M. Ślazyk, Tajemniczy świat lokalnych roślin - Goryczka.

Goryczka (Gentiana)

Goryczka to ogólna nazwa gatunków: goryczka żółta, go­ryczka krzyżowa, goryczka wąskolistna, goryczka wiosenna, goryczka krop­kowana, goryczka trojeściowa. Roślina ta występuje w Polsce południowej, głównie w Karkonoszach i Karpatach.

Goryczka trojeściowa. Fot. M. Ślazyk

          Nazwa „goryczka” pochodzi od gorzkawego smaku korzenia. Dawniej w Małopolsce goryczka była nazywana „rękawkami”, „sukienkami” lub „paluszkami Matki Boskiej”. Górale używali też określenia: świecznik”. Wszystkie te nazwy były związane z kształtem kwiatów.

Już w średniowieczu św. Albert Wielki – dominikanin, który w szczególny sposób interesował się chemią,  botaniką i zoologią, opowiadał, że jeśli goryczkę zmiesza się z krwią dudka i spali w płomieniu kagańca, to w świetle tym widać ludzi do góry nogami, a gwiazdy biegają. Ludność pogranicza przypisywała goryczce cudowne właściwości – ziele te miało moc odstraszania diabła, duchów, demonów. Goryczkę poświęconą z innymi ziołami w święto Matki Bożej Zielnej suszono, chowano za strzechę i okadzano izby, aby uchronić od złego.

W gospodarstwach odwar z goryczki był podawany krowom, co miało wpływać na jakość mleka i masła. Napar z goryczki i innych ziół podany koniom miał je chronić od chorób.  W okolicach Nowego Targu korzenie lub całą ususzoną roślinę kładziono między bieliznę, aby nie gryzły jej mole.

Lecznictwo ludowe. Goryczka w dawnych zielnikach polskich była doceniana jako środek zachowujący w zdrowiu przez długie lata lub  antitoxicum – czyli surowica antytoksyczna. Żyjący w XVI wieku krakowski botanik Henryk Spiczyński uważał, że goryczka ma bardzo silną moc spajania ran, dlatego zalecano picie z odwaru korzenia osobom potłuczonym lub tym, którym się coś przerwało. Różański podaje, że w dawnej medycynie ludowej goryczkę, zwłaszcza żółtą i kropkowaną stosowano przy podagrze, reumatyzmie, zimnicy, anemii oraz do obmywania ropnych ran. Substancje gorzkie goryczek  pobudzają wydzielanie śliny, soku żołądkowego, jelitowego, trzustkowego i żółci, dlatego na łemkowszczyźnie stosowano wywary z goryczki na pobudzenie apetytu  i trawienia.

          Obecnie wiadomo, że wyciągi z goryczki zastosowane na czczo i w większych dawkach mają właściwości przeciwpasożytnicze, głównie przeciwko delikatnym obleńcom i pierwotniakom.

Literatura:

·        Kujawska Monika,  Łuczaj Łukasz Joanna Sosnowska Joanna, Klepacki Piotr, Rośliny w wierzeniach i zwyczajach ludowych Słownik Adama Fischera, Wrocław 2016, PTL, ISBN 978-83-64465-29-1

·        Szafer Władysław, Kulczyński Stanisław, Rośliny polskie, Warszawa 1953, PWN

·        Szary Adam, Bieszczadzkie motywy roślinne między światem żywych a krainą zmarłych, Rzeszów 2015, Wydawnictwo Carpathia, ISBN 978-83-62076-37-6

·        Różański Henryk, http://rozanski.li/542/goryczka-gentiana-w-praktycznej-fitoterapii/ [w:] Medycyna dawna i współczesna [on-line]

·   Talko-Hryncewicz Julian, Zarysy lecznictwa ludowego na Rusi południowej, Kraków, 1983, Akademia Umiejętności.

·        https://www.brewiarz.pl/czytelnia/swieci/11-15a.php3

Gorlice - 1932

25.07.1932

Łużna - 1938

1.10.1938

Mordercze walki o wąwóz dukielski - wspomnienia z roku 1915. Część III.

Zachowano pisownię oryginalną. Źródło u autorów.

Mordercze walki o wąwóz dukielski.

Z listów podoficera – Polaka.

III.

            Zapadał właśnie zmierzch burzliwego dnia zimowego. Wicher wył przeraźliwie, a gęsta zawieja śnieżna- zapełniła zupełnie horyzont. Nie sposób było patrzeć na oczy w stronę burzy. Lodowaty wiatr mroził krew w żyłach.

            W sam raz wyborna pora dla Moskali do podjęcia szturmu. Jestto już ich zwyczajem, że zawsze w taką szaloną  wichurę podejmują zacięte ataki. Im gorszy czas, tem bardziej srożą się ich napady.

            Więc i teraz spodziewaliśmy się ich na pewno. Byliśmy na ich przyjęcie doskonale przygotowani. Znakomite rowy strzeleckie i płoty z kolczastego drutu, dawały nam silne oparcie się przed nagłymi atakami nieprzyjaciela. Na spadzistych stokach góry, przygotowane stały ogromne głazy kamienne i kłody drzewa do stoczenia na zbliżającego się z dołu nieprzyjaciela. A w lesie i na wielu punktach, gdzie spodziewaliśmy się silniejszego starcia, założono miny. Powitanie więc Rosyan musialo być „gorące”. Czekamy, wytężając w ciemną dal oczy, wypatrując wroga, kiedy wreszcie patrole dadzą znać, że nieprzyjaciel z wielką siłą zbliża się do wzgórza.

            Chociaż próbowali zaskoczyć nas niespodzianie, nie udało im się podejść cicho pod nasze pozycye. Między nimi a naszemi patrolami wywiązały się ostre potyczki. Zrobił się alarm porządny.

Przyjęliśmy nadchodzących „gości”przyzwoicie jak należało.

            Pierwsze ich szeregi skoszone zostały w lot ogniem karabinów ręcznych i maszynowych, na idące za nimi dalsze rezerwy, potoczyły się w dół ogromne bryły kamienne i liczne kłody. A każde rozstawione straże doniosły,  że na podminowanym obszarze skrupiły się większe grupy nieprzyjacielskie, nastąpił straszny wybuch min.

Zdjęcie opublikowane w prasie 13.03.1915.

         




           






















               Co się wówczas działo trudno opisać. Długą chwilę słychać było tylko rozdzierające powietrzem jęki, głosy trwogi, trzask karabinów i huk toczących się kamieni. Atak rosyjski złamał się zupełnie. Z bagnetem w ręku oczyściliśmy kawał zbocza górskiego. Dalszy nas postęp wstrzymany został  z rozkazu komendy.. Nieprzyjaciel nie mogąc zdobyć wzgórza od frontu, pchnął teraz główne siły na prawo, ażeby zaatakować nas z flanki, gdzie było łatwiejsze wyjście na górę.

               Część tam nas poszła dla umocnienia szeregów, reszta a także i ja zostałem.

               Nie uszło więcej jak godzinę, kiedy nowe oddziały rosyjskie zarysowały się w cieniach nocy. Po pierwszej naszej salwie, legli na ziemi i pełzając na brzuchu podeszli do samych zasiek z drzewa. Pokotem legli wśród gałęzi i konarów drzew. Wprost niepodobna było im przejść przez poplątane gałęzie; żołnierz utykał i przewracał się. Śmierć kosiła na wszystkie strony. Dodać należy, iż Moskale byli zmarznięci strasznie. Wszak całą burzę musieli wytrzymać bez osłony i w nędznym ubraniu.

               Zaledwo odparliśmy ten drugi atak, a już nastąpił trzeci. Rosyanie szli rzadko, czołgając się na brzuchach a wreszcie zatrzymali się w pewnej odległości i zaczęli nas intensywnie ostrzeliwać. Po pewnym czasie stwierdziliśmy wysunięcie się nowych sił rosyjskich. Ale i teraz nie posuwali się zbytnio naprzód.

               Tymczasem na flance prawej rozgorzała zażarta walka. Jak opętani szli Moskale w morderczy ogień, to znów się cofali i znów szli do ataku. Tak przeszła cała ta noc.

               Rano cofnęli się trochę niżej i okopali. Pomimo ognia artyleryi, wytrwali cały dzień a wieczór ponowili znowu swoje ataki.  Widać jakie wielkie znaczenie miało posiadanie owego wzgórza.

              Tej nocy odparliśmy osiem szturmów rosyjskich. Drugą noc z rzędu nie zmrużyliśmy oka. Zdawało się, że i trzecie przejdzie tak samo. Tymczasem, zrobił się ostry mróz a jasna noc księżycowa, odwiodła Rosyan od zamiaru niepokojenia nas. Ale o spaniu nie było naturalnie mowy. Trzeba było czuwać z bronią w ręku.

              Takich dni i nocy przeżyliśmy wiele. Kiedy po takim ataku, przeszukaliśmy teren poniżej naszych fortyfikacji, zawsze jeden i ten sam obraz ukazywał się naszym oczom. Miejscami leżeli rzędem ciężko ranni i polegli, jak ich śmierć zastała w szeregu, gdzieindziej zgnieceni przez głazy górskie i  potworne kloce, leżeli trupy w nieprawdopodobnych pozycyach, ówdzie strzępy ludzkie rozerwane przez wybuch min i od ręcznych granatów.

             Czasem w jakimś gąszczu, pokłuci bagnetami leżeli nasi i moskiewscy żołnierze gromadnie. Najwięcej było zabitych w pobliżu naszych stanowisk na zasiekach z drzew i drutu kolczastego. Tu niejeden dostał kilkanaście postrzałów a każdy wypalony z bliska był niebezpieczny. A ilu Rosyan  zginęło w ustronnych krzakach bez śladu? Kiedy puściły śniegi, odnaleźliśmy mnóstwo trupów rosyjskich. Zwykle teraz przeszukujemy po każdem starciu teren walki z psami, przy których pomocy, można dopiero najlepiej wyszukać zaginionych.

>>> CZĘŚĆ CZWARTA >>>

Biecz - 1903

31.05.1903

Jasło - 1922

4.08.1922

Obchody Kościuszkowskie w Harklowej i Wójtowej w 110. rocznicę bitwy pod Racławicami - relacje prasowe z roku 1904.

Zachowano pisownię oryginalną. Źródło u autorów.

Harklowa, pow. Jasło. 

         Drodzy bracia! Matka nasza, Polska, już długie, setne lata puka do nas, jako do synów Ojczyzny, puka do serc naszych, jako do dzieci swoich i woła do nas: dzieci moje i syny moje, wspomnijcie na mnie! Przypomnijcie sobie, żem Was zrodziła i wykarmiła i miljony już do siebie przyjęła  pokryła. Odzywam się do was, czemu mnie, matce swej, pozwalacie tak długo w takich cierpieniach, tak kajdanami okrutnie skrępowanej, w takiej niewoli ciężkiej cierpieć? Czemu, dzieci moje, wy, którzy przynajmniej macie wolność ubolewać nad moją niewolą, wy w zaborze austrjackim, czemu tak gnuśni i ospali jesteście?

          O matko nasza, ziemio polska, o Ojczyzno nasza! Wołamy do ciebie, my dzieci twoje, czujemy twą boleść i twoje ciężary, widzimy jak jesteś uniżoną, lecz nie sądź tak o nas, bo my, dzieci twoje, nie zapominamy o tobie, ale zdrajcy i wrogi są nam na przeszkodzie. Mimo to nie ustajemy i dziś, w dniu 4-go kwietnia 1904 r., gdy nam przypomniałaś się przez swego syna i bohatera Tadeusza Kościuszkę, obudzone zostały miljony serc synów i córek Polski.

          I my tutaj, w gminie i parafji Harklowy, obchodziliśmy pamięć Twoją. Po nabożeństwie południowem, nasze towarzystwo polskich rycerzy pod opieką Najśw. Serca Jezusowego, założone za staraniem ks. Kanonika St. Hańskiego w Harklowej, wyruszyło za granicę wioski. Tu, na granicy, spotkaliśmy się z oddziałem z parafiji Wójtowy i tam zrobiliśmy potyczkę, niby powstanie i utarczkę z moskalami. Wobec licznego narodu zgromadzonego na tym placu, uszykowaliśmy się w szeregi, potem wystąpił Krzysztofik Jan z Głębokiej i miał krótki odczyt o Kościuszcez pod Racławic. Potem wystąpł naczelnik gminy Wójtowy, Jędrzej Kosiński i miał krótką przemowę do zgromadzonego ludu. I popłynęły z serca i ust ludzkich pieśni patriotyczne i z temi pieśniami rozeszliśmy się w swoje strony.  Potem zebraliśmy się w czytelni ludowej w Harklowej, gdzie wobec zgromadzonych gości pokrzepił nas, przenikającą do głębi przemową, nasz czcigodny ks. kanonik Hański; potem miał rodak nasz, Michał Belniak, wzniosły odczyt o życiu i wszystkich wypadkach Naczelnika Kościuszki, a na zakończenie przemówił, ażebyśmy się wspierali wzajemną miłością , popierali przemysł chrześcijański, robili wzajemne spółki i t. d. Na ostatek p. Jan Sadowski miał prześliczną przemowę, która do głębi wzruszyła każdego. Nastał potem śpiew pieśni narodowych i z pieśnią wyszliśmy do kościoła parafjalnego, pałaszami wykopaliśmy dołki i wsadziliśmy dwa drzewka modrzewiowe.  P. Belniak miał przemowę do młodzieży, zaśpiewaliśmy na zakończenie „Boże coś Polskę” i rozeszliśmy się każdy do swego domu. Odzywam się do was, drodzy bracia, łączmy się w jedną myśl i miłość, wspierajmy swój chrześcijański i polski przemysł, organizujmy polskie towarzystwa, a tak dojdziemy do pożądanego celu, którego z nas każdy pragnie. Tego życzy i zasyła serdeczne pozdrowienie wszystkim czytelnikom

Michał Wiejowski

           Z Wójtowy opisują nam drugą część tej uroczystości, która się tam po rozłączeniu się z Harklowianami odbyła.

           Po powrocie miał Jędrzej Kosiński przemowę i odczytał niektóre ustępy z książki o Tadeuszu Kościuszce. Potem inni mowcy, jako to: Józef Czeluśniak, Stanisław Kusiak, Jan Kosiński i Piotr Nitkowski z Lipinek, odczytali ustępy z gazetki i w końcu odśpiewali pieśni narodowe i na tem uroczystość zakończyliśmy przy wielkiem zgromadzeniu narodowem. Wszyscy wspólnie brali udział w tej uroczystości. A kiedy da Bóg doczekać drugiego roku, to więcej z martwych wstanie uśpionych w ciemnocie. […]

J.K.