Nafta! Nafta! Ludzie opętani gorączką nafty! - artykuł prasowy z roku 1937.

/Zachowano pisownię oryginalną. Źródło u autorów./

Nafta! Nafta!

Ludzie opętani gorączką nafty!

Gorlice, w listopadzie.

          Powrotna fala gorączki nafty rzuciła się do gorlickiego zagłębia, wróciła do Gorlic, kolebki  przemysłu naftowego, tu, a nie gdzie indziej, zapoczątkowanego w 1853 r. przez prowizora gorlickiej apteki Ignacego Łukaszewicza. Gorączka nafty objęła nie tylko porzucone niegdyś bieda-szyby i studnie zwane kopankami, lecz także nowe dotąd nieznane i pod względem geologicznym niezbadane tereny.

            Ludzie zgrani i zrujnowani na skutek wyczerpania się Borysławskich źródeł ropy przybyli tu, aby z powrotem przekręcić kołem fortuny na terenach łatwiejszych, bo posiadających płyciej pokłady złotodajnego płynu. Przyszli tu także ludzie nowi szukać szczęścia, hazardować. Stawka jeden do dziesięciu, jeden do stu, jeden do tysiąca. To znaczy można wygrać, wkładając kapitał do kopalni nafty, za złotego dziesięć, sto, a nawet tysiąc. A można też wszystko stracić.

               W gorlickim zagłębiu jednak błędnym rycerzom nafty dziwnie szczęście sprzyja i płynie czarna ropa z ziemi a złoto do kieszeni. Gra tu rolę przedewszystkiem wypróbowany teren. Ropę spotkać tu można już przy 20 metrach głębokości o małej produkcji, przy 150, 300, 400 do 600 m o produkcji kilku do kilkunastu cystern miesięcznie. Włożony kapitał przy tak płytkiem wierceniu amortyzuje się nieraz w pierwszym miesiącu po dowierceniu się do ropy. Z tej też przyczyny gorączka nafty w okolicy Gorlic wzrasta, a ruch wiertniczy potęguje się. Codziennie przywożą pociągi do Gorlic stosy stalowych rur wiertniczych, które potem wozy rozwożą na pola, do lasów i parowów na miejsca budujących się nowych szybów. Gorlice są w ostatnim roku pożeraczem śląskich rur stalowych.

              Na jednym takim wozie z czarno wylakierowanemi rurami pojechał do centrum gorlickiego zagłębia naftowego, do Kryga. W Krygu najwięcej było i do dziś dnia co kilka tygodni powtarzają się wybuchy ropy naftowej. Już z dala widnieje las trójkątów, czworoboków i wież wiertniczych. Dym unosi się z czarnych kominów pieców, kotłowni i kuźni szybowych. Do uszu dolatują nawoływania zawodzące robotników ze szczytu wieży wiertniczej, to znów zagłusza wszystko stukot motorów i dźwięk żelaziwa świdrów wiertniczych. Powietrze przesycone zapachem gazu i ropy naftowej.

              Jestem na miejscu. Spotyka mnie znajomy młody zapaleniec nafty inż. Karp. Właśnie ma przystąpić do zamykania wody w głębokości 250m. w szybie „Stefan”. Przed wejściem do szybu siedzą na pieńkach robotnicy i sporządzają w rękach dziwne kule z iłu. Mój przewodnik śmieje się mówiąc, że to są kluski na obiad.

Sporządzanie kul z iłu, służących do zamykania wody
 w szybie naftowym.

          Wchodzę do wnętrza wieży wiertniczej. Staję przy kołowrocie i kręcę z nim wokół koło otworu. Kołowrot to kawał drąga przymocowanego do świdra, a właściwie do jego żelaznych żardzi. Kołowrotem obraca się świder raz po raz uderzający coraz głębiej w wybitym otworze.

          Od szarpnięć świdra i uderzeń jego zrywają się ścięgna i mięśnie nietylko rąk ale i całego ciała. Z otworu obok świdra wydobywa się gaz naftowy. Jeszcze kilka uderzeń, jeszcze kilka spacerów z kołowrotem wokół świdra, a potem rozkręcanie żardzi i wymienienie świdra na łyżkę do wydobycia szlamu i próbek pokładów skalnych.

          A potem pożeranie przez szyb klusek czyli iłowanie szybu. Do otworu szybu robotnicy rzucają kule iłowe. Specjalny świder ubija je na dnie otworu w głębokości 250 m. Ił zamyka wodę. Następnie przewierca się ił do suchych pokładów. W ten sposób dochodzi się do ropy.

Odwiedzam następnie szyby. Koło „Mari” coś instrumentują. Urwały im się rury na huczku (głowica) i wpadły na dno otworu 400m. głęboko. Lewaki czyli grube żerdzie zaopatrzone w specjalny hak, kopyta czy noże tną po kawałku rury i wydostają na wierzch.  Instrumentowanie szybu – to praca ciężka i kosztowna.

              Nieco dalej spotyka mnie największy tutejszy potentat, w nowem wydaniu  król naftowy Krygu. Ignacy Król współwłaściciel kopalni „Królówka”, firmy Przymierze, był wiele lat wiertaczem w borysławskiem zagłębiu, potem wójtowa w rodzin. Wiosce Krygu. Założył przed kilku laty spółkę „Przymierze” i na swojem polu rozpoczął wiercenia. Przez dwa lata omal nie zbankrutował. Wreszcie dowiercił się ropy w jednym, drugim, trzecim a dziś już w dziewiątym szybie.

             Dziś jest ćwierćmiljonerem. Oglądam jego pole naftowe, zroszone obficie ropą po nocnym wybuchu. Ropa wypływa z otworu samoczynnie, a gdy ustanie, pomagać jej będą przez wiele lat pompy. Gorlickie bowiem zagłębie naftowe nie jest jeszcze wyczerpane na długie lata.

Rury z fabryk śląskich, służące do "rurowania" szybów naftowych.

Szyb "Stefan" w Krygu

Wydobycie ropy naftowej w Krygu

Ważnym ośrodkiem wydobycia zagłębia gorlickiego był także Kryg. Złoże Kryg-Kobylanka-Dominikowice zostało odkryte w 1860 r. lecz początkowo nie przynosiło zbyt dużych rezultatów, gdyż płytsze warstwy 20-60 m nie okazały się zbyt obfite. W 1880 r. było w Krygu 39 szybów z produkcją roczną ok. 90 ton. Prawdziwy początek rozwoju, następuje po przybyciu na te tereny Williama MacGarveya i wiąże się z zaprowadzeniem przez niego kanadyjskiego systemu wiercenia udarowego, który pozwolił na wydobycie ropy ze znacznie większych głębokości.  Jednak w związku z rozwojem kopalnictwa naftowego w Krygu wystąpił problem transportu do rafinerii. Początkowo był to transport konny. Uciążliwość transportu kołowego przy nie najlepszych drogach, często zasypanych śniegiem spowodowała konieczność unowocześnienia. W 1896 r. firma MacGarvey wybudowała i uruchomiła rurociąg z Krygu do rafinerii w Gliniku Mariampolskim o długości 7 km. Dodać też należy że w latach 1885-1887 działała w Krygu Szkoła wiertnicza, która kształciła wiertaczy i kierowników dla kopalń Zagłębia Gorlickiego,a ukończył ją m.in. przyszły ”szejk galicyjski” Władysław Długosz. Absolwenci tej szkoły pracowali na kopalniach na całym Podkarpaciu ,a po wojnie również na terenie Czechosłowacji i Libii.

Kwit wypłaty z kopalnia Elżbieta w Krygu z roku 1938.

                  W niedługim czasie postała też kopalnia „Helena” z kilkoma szybami. Od tej pory wydobycie na terenie miejscowości systematycznie wzrasta: w 1905 r. wynosi 244 tony, w 1911 r. -860 ton, w 1913 r. 980 ton.  W latach 1920-1926 na  kopalniach w Krygu odwiercono 1753 m, głębokość odwiertów wynosiła średnio od 300 do 650 m.  w latach 1927-1932 odkryte zostały nowe zasoby w Krygu, co jeszcze bardziej przyspieszyło dynamizm rozwoju kopalnictwa. W tym to czasie powstają liczne obiekty, wśród których wymienić należy takie kopalnie jak: „Elżbieta” (1930) ciągnąca się wąskim pasem w stronę Lipinek czy „Władysław” (1932) ok. 20 szybów za cmentarzem. W roku 1934 odkryto bogate złoża na 8-morgowym gruncie Ignacego Króla, ten wraz ze Stanisławem Lewińskim dowiercił się w głębokości 274 m wybuchowej ropy i w ten sposób powstała kopalnia „Królówka” z 23 odwiertami, usytuowanymi w obrębie kościoła w Krygu. Ignacy Król po dorobieniu się fortuny na nafcie, wykupił teren roponośny od sąsiada, założył następnie kopalnie „Ignacy” już jako jedyny jej właściciel.  Ponieważ w latach 30-tych liczba kopalń, a zarazem odwiertów gwałtownie wzrosła, wystąpił ponowny problem z transportem do rafinerii. Ponieważ wybudowany w 1896 r. rurociąg był już mocna sfatygowany, przystąpiono w 1934 r. do budowy nowego rurociągu wraz z  budową Centralnej Tłoczni Ropy „Petrolea”.

Szyby naftowe kopalni Elżbieta w Krygu

             Wydobycie trwało także pomimo okupacji hitlerowskiej, a tuż po jej zakończeniu działały na terenie miejscowości 32 kopalnie, przy liczbie odwiertów 311, dzienna produkcja wynosiła w tym czasie 110 ton ropy oraz ponad 50 tyś m sześciennych gazu ziemnego. Po przeprowadzeniu zmian organizacyjnych w  kopalnictwie naftowym z 1956 r. połączono w Krygu wszystkie kopalnie organizując w ten sposób 2 duże obiekty „Petrol” i „Królówka”. Na tej drugiej w 1986 r. było 155 odwiertów, przy czym 90 z nich produkowało do 50 kg/24 h, 34 do 100 kg/24 h, 19 do 200 kg/24 h oraz 11 produkujących do 500 kg/24 h. w tym czasie zatrudnionych było 86 pracowników fizycznych oraz 2 umysłowych. W 1997 r. na kopalni "Królówka” było 92 odwierty w eksploatacji, produkcja 1080 ton ropy. Ogółem odwiercono tu ponad 250 szybów, wydobyto ok.385 tyś ton ropy oraz znaczne ilości gazu ziemnego.