 |
Marcin Kromer
źródło: Wikipedia |
Z Biecza
wywodzi się lub było z tym miastem związanych wiele wybitnych osobistości
znanych w całym kraju jak również i poza jego granicami. Do najwybitniejszych
należał biskup warmiński, sekretarz królewski, historyk, geograf i dyplomata -
Marcin Kromer. Urodził się on w Bieczu w 1512 r. w rodzinie mieszczańskiej.
Jako szesnastoletni młodzieniec, wstąpił do Akademii Krakowskiej, gdzie w
1530 r. uzyskał pierwszy stopień naukowy- bakalaureat nauk wyzwolonych,
następnie kształcił się w Padwie i Bolonii. W 1540 r. powrócił do kraju i w dwa
lata później został proboszczem w Bieczu. Po wyjeździe stąd został sekretarzem
Zygmunta Augusta i z polecenia tego króla posłował wielokrotnie do różnych
dworów królewskich. W 1579 r. został biskupem warmińskim. Zmarł 23 marca 1589 r.
w Lidzbarku Warmińskim, zaś pochowany został we Fromborku. Wsławił się on
napisaniem geografii i historii polski, a publikacje te doczekały się jeszcze
za życia autora kilku wydań poza granicami kraju. Żywo interesował się również
zagadnieniami muzycznymi. Napisał on m.in. traktat Musica elementa oraz De
musica figuranta. Te dwie pozycje uważane są za jedne z najstarszych w Polsce
wydań z zakresu muzyki. Kromer jeszcze za życia zdobył sobie miano „polskiego
Liwiusza”. W 1576 r. Sebastian Klonowic pisał w jednym z wierszy: „ Rzym
swojego Liwiusza, Troja ma Homera, Greczyn Tucydidesa, Polak ma Kromera”. Współczesny
mu Stanisław Orzechowski napisał o nim: „ Napisał nam Kronikę jako Ksenofont
albo Cezar, objawił nas światu, co za lud jesteśmy ludziom obcym ukazał.
Mniemali przedtem postronni ludzie, aby Polonia było miasto jakieś, tak jak
Bononia we Włoszech miasto jedno”. Ze swym rodzinnym miastem- Bieczem, Kromer
związany był prze całe życie. On to ufundował w 1569 r. stypendium dla dwóch
ubogich studentów z Biecza z klauzulą, aby po zdobyciu wykształcenia pracowali
w rodzinnym mieście lub zwrócili pobrane fundusze. W dalszej mierze z jego
zasiłków została odbudowana wieża ratuszowa, która zachowała się do dzisiaj. Po dziś dzień znajduje się także w Bieczu
renesansowa kamienica z 1519 r. która nazywana jest „Kromerówką” i która według
tradycji miała być domem Kromera. Budynek ten tak naprawdę nigdy nie należał do
rodziny Kromerów, wzniesiono go dopiero 7 lat po narodzinach Marcina Kromera.
Był on własnością bogatej mieszczańskiej rodziny Chodorów. Obecnie znajduje się
tam jeden z oddziałów muzeum bieckiego ze stałą ekspozycją przedstawiającą
historię miasta i regionu oraz bogatą kulturę umysłową i materialną bieczan.
Ważne miejsce zajmują ekspozycje biograficzne poświęcone Marcinowi Kromerowi i
Wacławowi Potockiemu.
 |
Wacław Potocki
http://www.luzna.pl/ |
Wacław Potocki -
najwybitniejszy polski poeta XVII w. urodził się we wsi Wola Łużańska,
położonej 12 km od miasta. Jest on uważany za najbardziej narodowego poetę
swojego okresu, gdyż pisał prawie wyłącznie po polsku. Był uważany również za
jednego z najbardziej pracowitych- napisał prawie 220 000 wierszy.
Wychowywał się w środowisku ariańskim, służył w oddziałach wojskowych hetmana
Mikołaja Potockiego. Po powrocie w strony rodzinne, otrzymał wieś Łosie i tam
gospodarował, a następnie przeniósł się do przejętej po najstarszym bracie
Janie Łużnej. W czasach "potopu" początkowo, jak wielu arian i
protestantów, opowiadał się za
Karolem
Gustawem. Nawet z bratem Janem planował opanowanie Biecza na rzecz króla
szwedzkiego. Zmienił jednak orientacje dość szybko przechodząc na stronę Jana
Kazimierza i nawet wystawił własnym sumptem oddział, który - o czym sam poeta
wspomina w "Przedmowie do Odjemku" - liczył kilkudziesięciu ludzi.
Pomimo iż miasto nie zostało zdobyte przez najeźdźców bardzo ucierpiało podczas
obrony. O tym wydarzeniu zachowała się wzmianka w kronice miejscowego
klasztoru:” Pragnąc usunąć wszelkie przeszkody do odparcia wroga, spalono i
zrównano z ziemią wszystkie domy mieszkalne, gospodarstwa chłopskie wraz ze
swymi zabudowaniami, z wielką krzywdą i uciemiężeniem biedaków oraz duży
szpital. Co więcej, trzy drewniane kościoły znajdujące się przy ogrodzie
naszego klasztoru- św. Mikołaja, św. Krzyża i NMP i wszystkie budynki wokoło
miasta na przedmieściu”. W latach 1667- 1672 Potocki administrował powiatem
bieckim, jako podstarości, pełniąc zarazem urząd sędziego grodzkiego. Na czas
wojny z Turcją w 1672 roku, uchwałą szlachty biorącej udział w pospolitym
ruszeniu, Wacław Potocki zostaje wyznaczony dowódcą obrony zamku bieckiego.
Korzystając z nieobecności poety, przebywającego z racji obowiązków w Bieczu,
Konstanty Błędowski i Jan Laskowski zabrali kilku ludzi i przebrani za Tatarów
najechali na dwór w Łużnej. Żona Wacława, Katarzyna schroniła się na strych. Na
szczęście atak udało się odeprzeć. Napastnicy odjechali do najbliższej karczmy,
gdzie pili wódkę i urągali Potockiemu wołając: "gdzie jest podstarości
taki a taki? Jeśli Lutrow nie naprowadził? Uciekł już domu, pewnie i z Biecza
uciecze ten komendant". Wacław Potocki swoje największe dzieła napisał w
okresie kiedy przebywał w Bieczu. To tutaj powstaje m.in. „Wojna chocimska”,
„Ogród fraszek” i „Poczet herbów”. Poeta umiera w 1696 r. i zostaje pochowany w
klasztorze w Bieczu.
Z Bieczem
związany był również pierwszy polski komediopisarz, autor „Potrójnego Z Plauta”
Piotr Ciekliński ( 1558-1604). Urodził się w okolicy Biecza i w trakcie swojego
życia pełnił wiele zaszczytnych funkcji. Był m.in. sekretarzem Stefana Batorego
i posłował w różnych misjach dyplomatycznych. Zmarł w 1604 r. i został
pochowany w Bieczu. W okresie ożywionej koniunktury gospodarczej w Bieczu
osiedlało się wielu przybyszów z całej Polski, a nawet z zagranicy. Do
najwybitniejszych należała aptekarska rodzina Barianów- Rokickich. Ich
protoplasta – Marcin, przybył do miasta z okolic Rawy Mazowieckiej w 1548 r.
Był on w Bieczu założycielem pierwszej apteki na Podkarpaciu, której budynek
zachował się do chwili obecnej. Na początku XVII w. osiedlił się tutaj także
najwybitniejszy reprezentant kultury mieszczańskiej w I poł. XVII w. Janusz
Januszowicz- nauczyciel, notariusz, rajca oraz literat. Był autorem utworów
sowizdrzalskich ogłoszonych anonimowo drukiem w XVII w. Innymi wybitniejszymi
osobistościami wywodzącymi się z Biecza byli: Jakub Piotrowicki- profesor
Akademii Krakowskiej, Stanisław Czaplic - znany prawnik, Stanisław Jodłowski-
matematyk, Walenty Stawicki- filozof czy Mikołaj Kromer brat Marcina- sekretarz
biskupa praskiego, kanclerz biskupa ołomunieckiego, następnie opat
welechradzki. Do znanych osobistości należał również Andrzej Konrat, doktor
filozofii, właściciel dużego księgozbioru, zamożny kupiec biecki, działający na
przełomie XVI i XVII w.
